Home
Comunité

Le pröm vare dl amur: la atraziun

No mostrè l’amur,

chël dërt é dagnora ascognü;

Al é n spirit che se möi

silenzius, misterius.

I â detlarè mi gran amur

mi cör s’â davert;

cun tëmes grandiscimes, frëida,

ah! tremoran, s’un éra sciampada.

Sciöche ara é stada dalunc da mè

n viandant ti é jü pormez,

silenzius, misterius:

al à sospiré y l’à concuistada.

 

Do da chësta beliscima rima d’amur scrita dal poet inglesc William Blake che à vit dal 1757 al 1827, oressi ves cuntè valch sön l’ert dl orëi bun. Chësta ert à te vigni eté, te vigni secul porvè da ciafè süa strada, te vigni momënt él stè studià, scriturs che à porvè da descrì ći che na porsona prô canche chësc sentimënt se fej lerch ite te ëra. Al dedaincö pêl che chësc sides n argomënt gonot strabacè, dantadöt dai media y da internet. Scebëgn che al vëgnes baié y mostrè de döt te chësc tëmp che pê ester lëde da vigni costriziun, vëgnel cuntè püch dla dërta ert dl orëi bun, dl amur plü sot y che à sües raîsc tla spiritualité. Al pê sciöche sce inće l’amur foss deventè valch de consumistich, valch che an consüma tl momënt che an à le bojëgn y che an sciüra demez pornanche an ne l’adora nia plü. Al pê ester ri ciafè na porsona che t’ô veramënter bun, che partësc cun te i bi y i bur momënć, na porsona che é daverta a te azetè sciöche t’es veramënter y che ne pënsa nia atira a te tradì cun n’atra. Les relaziuns o i matrimoni döra tres demanco, avisa sciöche les cosses che vëgn fates a na maniera che ares se spaches atira. Mo co êra pa te tëmps plü dalunc? Co gnôl pa vit fora inlaôta chësc sentimënt y ći dijô pa les vedles scritöres en cunt dl amur?

Te vigni tëmp y por vigni zivilté él gnü metü jö tesć che cunta dl’ert dl orëi bun. I podun tó ca auturs latins, greć, egizians o indians: düć canć s’à fat sü pinsiers. Sce i ascutun por ejëmpl na rima metüda jö dal autur grech Mimnermo, che à vit danter le setim y le sesto secul dan Gejù Crist a Colofon, spo odunse che chësc se temô dër dal gnì vedl, dal perde chë ligrëza de se lié y de descedè insciö le dejidêr dl amur.

 

Ći vita, ći duciaries

réstel pa zënza l’amur? Damì

la mort canche al s’à destodé le dejidêr

dles incuntades socrëtes y di leć bogn ćialć

y dles aices lunges che se röia,

scincundes dla jonëza che s’un sciampa.

Canche al gnarà la vedlëza

che ofënn inće chël müs che ê tan bel,

asniblada la mënt, ne sarunsi plü bun de gode

le splendur dl sorëdl, y desprijé

sarài dales ëres y coienè dai jogn:

insciö àl orü nes mëte dant

dala ria y dessenada la vedlëza n dî.

 

 

Mo ći ôl pa ester por arjunje chë unité, chël s’un stè bëgn che l’amur ti scinca a dötes les porsones azicades dala saita de amor? El valch che rënd plü amables certes porsones co d’atres? Fondamentalmënter sunse düć porsones che podess vire fora chëstes beles esperiënzes, chisc bi momënć tan rić de emoziuns y de esperiënzes, mo i sun nos instësc che i se metun les peres te tru canche al se stlüj l’antina insciö che l’amur ne pois nia plü nes stè dlungia. I sun nos che i ti ojun le spiné a chësc bel sentimënt tan ćialt, tan vi y tan prezius por nosc bëgnester. Y chësc por le plü ajache i cherdun te cosses che ne n’é nia vëi. Insciö por ejëmpl minunse gonot de messëi lascè perde nosta natöra por ester plü da orëi bun. Tan gonot ne falsificunse pa nia nosc ester, nosc fà, por ti plajëi ala porsona che i orun nes trà pormez? Y fajon insciö ne se rendunse nia cunt che i la arlontanun ćiamò deplü da nos instësc. I cheriun n öt, n mür danter nos y l’atra porsona. I se fajun demorvëia sce ara s’un va, sce ara s’un sciampa, mo i sun pö avisa nos che i ne ti pormetun nia de se gnì pormez, de odëi ćiche al sozed ite te nosc cör.

 

Ma por püć secunć nes incuntunse nos

danter les ćiases te chisc dis tan ghei.

Tö cun i edli de flama m’inciurnësceste

y te na sëmena strënta t’ascógneste.

 

Y te m’incertlëies por nia

cun le füch ström di edli, i te dejidrëii

danascusc, mo nia por nia

y i zedi por te, bauja tan chîta!

 

Poester podarà l’invern nes sciuré

cun sües nöts te n bal infernal

y ala fin podaràl desfà

tüa odlada taiënta, to stilet.

 

 

La atraziun sön les atres porsones à na gran importanza canche an ô bun. Les tradiziuns dla sapiënza dij che l’atraziun vëgn dantadöt dal ester naturai, dal mostrè nosta natöra insciö sciöche ara se presënta dé por dé. Al ne n’é nia de plü bel co l’ester natural, l’ester se instësc. Ma chësc contëgn le mistêr y la fascinaziun che impëia l’amur. Ester naturai ô inće dì s’un stè saurì cun nosta ambiguité. O sce i orun fà ia chësc pinsier cun d’atres parores spo podunse dì che nosc dër ester, nosta anima, é fata de döes energies desvalies che impëia y alimentëia le füch de nosta vita. Al é chësc che impiza sö la flama, les aristles che nes pormët de sintì. Te vignun de nos él sides na pert che ti röia plü pormez al divin y na pert che s’arvijinëia al demoniach, chël ô dì che i sun pićiadus y sanć, sacri y profanns. Ester bogn de vire fora n amur zënza condiziuns, ester bogn da nes gode la beatitudina dl paraîsc y tl medem tëmp inće la nöt scöra de nosta anima. Chësc podess ester n travert por ti rové plü dlungia a nosc amur.

 

O divina creatöra, tan de iadi

ài pa ajié tüa pesc cristalina

descurin le socrët dl vire y le dolur.

Oh, pordona y desmëntia! Tö pënseme

niora che passa sön la löna colma,

y slomina indô, mia löm tan ducia,

te tüa belëza chîta, sarëna.

 

 

S’un stè saurì cun nosta ambiguité ô madër dì s’un stè saurì cun chësta realté. Savëi che les cosses é insciö, che insciö sunse gnüs fać da Chël Bel Dî y che al é chësc che rënd interessanta la vita. Porchël à vigni porsona cualitês sides positives co negatives, forzes y deblëzes. Y chësc é chël che an podess imparè da azetè. Canche an mët man da se delibré dales colpes y dales dodanzes impede che laurè tres ma inant sön i punć plü debli che an à, spo se delibrëion inće dl malester. An devënta plü interessanć, plü atraënć y insciö inće plü bi. Chësc ajache al é avisa chësc chël che descëda ite te nos le sentimënt dl amur. I imparun da nes orëi bun a nos instësc sciöche i sun, zënza pretëne de se rënde plü bi, plü interessanć. Al ne n’é pö nia de plü dejidrabl co le podëi mostrè chësta naturalëza che dà inant na umanité autentica, scëmpla y nia ajiada.

La natöra dla porsona é dîalalungia gnüda odüda cun edli tragics, cun edli che iudichëia, mo sce an se delibrëia da chësta maniera de odëi, da chësta vijiun, spo s’intënon che al é propi chësta la essënza dl orëi bun. Canche i s’un stun saurì cun nosta ambiguité ne se comportunse nia te na maniera che arlontanëies l’amur da nos instësc. Ma canche i ne s’un stun nia saurì cun nos instësc cheriunse na sort de dialogh che nes obliëia tresfora da nes confrontè cun n ideal che n’esist nia. Y chësc dialogh, basè sön les tëmes dl ego, ne fej nia d’ater co nes dì tres indô: i ne sun nia bona assà. I ne sun nia megra assà. I ne sun nia sigüda assà de me instëssa. Les porsones atraëntes, les porsones che atirëia l’amur ne svilupëia nia n dialogh interiur basè sön chëstes cosses.

 

Sce chësc n’é nia amur, ći ài pa spo tl cör ?

Y sce al é indere amur, él chësc chël che i sënti?

Y sce ara é bona ćiodì me fêjera pa stè mal?

Sce ara é ria ći fej pa plü de duc so ester düra?

 

Mo por ći piti pa sce i ô chësc ardur?

Y ćiodì, cuntra de me, ne s’archita pa nia les legremes?

Mal che scinca plajëi ! Bëgn che me dà tormënt!

O ligrëza dolorosa! O dolur tan ligherzin!

 

O mort via, co poste pa dominé l’anima

sce iö ne te le pormëti? Mo sce i te le pormëti, a tort

iö me baudii, y a tort podessi te critiché.

 

Bun o ri amur te vigni caje patësci

sön me ligrëza y dolur y mal y bëgn porti;

i me baudii de sorvì mo iö instës me ofrësci.

Pröma pert - "La atraziun"

valutaziun
Submitting your vote...
stampè