Home
Comunité

Le dejidêr

 

I scraii a te pieté! Amur – tres amur!

Misericordius amur che ne comana mai de damanè,

sarè ia te n pinsier, sterch, amur tler,

che ne n’à degöna maschera, che degöna taćia ne po ajié!

Dame döt de tè – döt, döt, sides mi!

Tües formes beliscimes, la picia contentëza tan ducia

dl amur: tü basc – edli divins y mans,

y de to piet blanch tan ćialt y pur la baldëza;

dame te instës y l’anima – por pieté scìnchete a mé,

no roviné n atom sce ne t’ôs che i möres;

o, vion inant, oramai tüa püra coscera

stlava, che i pois perde les rajuns plü tleres

dla vita: la garsara de mia mënt la saù

y, te chël ćiarü steril, mies ambiziuns tan verces.

John Keats

 

Do da chësta rima dl poet inglesc John Keats, che à vit dal 1795 al 1821, oressi ves cuntè valch sön l’ert dl orëi bun. La rima de introduziun cunta dl amur che ne damana mai, che ne comana nia y che trasporta te n ater monn, te n’atra realté. I ùn aldì che le pröm vare por se daurì al amur é chël de deventè na porsona atraënta, chël de ester bogn de se trà pormez les porsones cun chëres che an s’un sta saurì. N iade che chësc vare é fat, ći él mo da fà por vire fora deplëgn chësc bel sentimënt? Ći él pa che rënd ćiamò plü bela la sëmena dl amur?

Canche döes porsones s’à incuntè, canche ares s’à ciafè, mëtel man le tëmp dl entusiasm, le tëmp dla gran esaltaziun. Chësta amiraziun por l’atra porsona ti fej strada a na realté plü sota, che va sura vigni confin dla conescënza fora. Te chësc stadium röion canche l’atraziun danter les döes porsones é tan sterscia da les trasportè ia delà dla perzeziun ordinara, ia delà dl sintì normal. Te chësc momënt devënta le monn da vigni dé, le monn che an conësc dé por dé valch de magich y de incantè.

 

Canche ara passa dlungiaìa te süa belëza

sciöche la nöt te n cil plëgn de stëres

döt le miù dl scür y dla löm

bagna süa porsona y sü edli

che é tan duc te chë löm tëndra

te chëra che la tempesta dl dé ne ti po nia pormez.

 

Ma na ambria deplü o n rai demanco

rovinass en pert la grazia

che vibrëia sön sües trëces scöres

o bel fin ilominëia so müs

che se mostra alberch prezius

de sü pinsiers sarëgns y fins.

 

Sön süa massëdla, sön süa frunt,

tan morjeles y chîtes mo plënes d’espresciun

i corusc, le sorì tan atraënt,

ti à crëta ai dis che tira al bëgn,

a süa mënt che cun döt é en pesc

y a so cör che tres so amur é inozënt!

George Byron

 

Vignun de nos à fat val’ esperiënza de chësc entusiasm y dles trasformaziuns che chësc tëmp descëda. L’entusiasm tan sterch trasporta la porsona che ô bun ia delà dl banal y dl mondann, chël ô dì ia delà dla vita normala cun sü crüzi, sü fistidi y sü problems. L’entusiasm alza sö chël che ô bun sura i crüzi da vigni dé fora, plü alalt co i problems da vigni dé. Sce an prô da splighé chësc momënt cun parores plü spirituales, spo podésson dì che chësc gran entusiasm di dui amanć ti somëia ales vijiuns che i sanć fej canche ai se sënt lià a Chël Bel Dî. Tl delire dl gran entusiasm pê döt cant nü. Al pê sciöche sce döt cant s’ess trasformè, sciöche sce chël che an vëiga foss impormò gnü cherié. La liberaziun dai vedli confins fej deventè döt ći che i dui amanć à incëria valch de nü, valch de particolar. Te chësc stadium se venerëia i dui amanć un cun l’ater. L’entusiasm é na forma de renasce dla inozënza, y sciöche vigni fantù vëiga le monn te na manira sacra, insciö él inće vigni amant entusiasmè che le perzepësc y le tol sö te na maniera inozënta.

 

Al mëss s’alzè sö danter mi amur

y me, trëicënt nöts sciöche trëicënt mürs

y le mer sarà na magia danter nos.

 

I arun ma plü recorć.

O sëres miritades cun dolur,

nöts cun la speranza de te ćiarè,

ćiamps de mia strada, firmamënt

che i vëighi se perde...

sciöche l’ermo tan sterscia

fajarà dala ria d’atres sëres tüa manćianza.

Jorje Luis Borges

 

Scebëgn che i amanć dijes de se sintì sciöche sce ai foss nasciüs danü, ne n’é la fontana de chësta novité nia na porsona nöia, chël ô dì che al ne n’é nia gnü al monn n’atra porsona, mo al é sozedü valch ite te chëstes porsones. La porsona che ô bun perzepësc, tol sö le monn te n’atra maniera. Y chësta mudaziun dla perzeziun pëia ia avisa dala separaziun y porta ala unité. Na porsona che se sintî denant sóra y che à finalmënter ciafè compagnia, na porsona che s’à finalmënter incuntè cun n’atra vëiga döt le monn cun d’atri edli, ara tol sö döt cant ći che ara à incëria cun n’atra maniera de sintì. L’amant entusiasmè vëiga le monn sciöche valch che fej pert de süa natöra y tl medem tëmp inće sciöche valch che passa, valch che al mëss lascè jì. L’amant entusiasmè vëiga le monn sciöche sce Chël Bel Dî ess tut la dezijiun de vire ti ciüfs, ti lëgns y tl corp dla porsona amada. Y al é dantadöt te chësta ultima che le divin pê avëi süa sënta. Al po ester che i amanć ne conësces nia le significat de valch che sciampa y de valch che resta, mo ala fin fin ne n’é les parores nia la realté, ares é ma na descriziun smarida de ći che ai vir. Ći che sciampa é le monn ordinar, le monn normal che ti pê a nüsc sënsc valch de material, valch che an po pié ite y che se müda. Valch che é lié al tëmp. Ći che resta indere é le monn ia delà dla materia, chël monn che pê ester etern y zënza tëmp. L’entusiasm ti deura la porta avisa a chësta realté che va sura la materia, sura chël che an po pié ite fora.

 

Amur, amur, scìncheme le chît y la pesc

o zed, o cun na erma plü sterscia

taia ia la vita, laôra dan la mort.

Ducia é la mort che vëgn debota.

 

Sides che le dé se destödes sides che al leves

al é n pinsier che tres me mangia sö

y tl sbunf contënt me fêjel mè,

al me fej la vera y mies pënes devënta plü pesoćes.

 

Ći mai fajarài? Sce al me fej massa falè

l’amur, por me salvè, oramai sperè

m’infidi ma da me desperè.

 

Porvia che l’amur ne n’ô nia me daidé

ne me réstel ater da fà por me defëne co morì

y cun la mort ti sciampè a so jüch.

Pierre de Ronsard

 

Gonot aldiunse da valgügn che ti ćiara pro a döes porsones che s’ô bun y che desprijëia chësc sentimënt chëstes parores: mo ći mai odaràl mo te chë porsona ilò? Ći mai àra de bel chësta porsona che al ti salta do tan dassënn? De te’ parores âldon dijon da porsones che ne n’é nia bones de ćiarè sura l’ordinar fora, da porsones che vëiga le monn sciöche al se mostra te süa iesta da vigni dé. I amanć indere s’à fat lerch te na realté plü sota, te na realté che i edli normai ne n’é nia bogn da tó sö. Ai à scovrì le straordinar te chël che düć i atri vëiga sciöche valch de ordinar, valch de normal. Ai é stà bogn de se spostè ia delà dla maschera dl’aparënza, te n monn zënza confins, zënza gauja y zënza tëmp. Le persian Rumi, che vëgn reconesciü sciöche le plü gran poet sufi, dijô insciö: “Corajö, ia delà dla idea dl bëgn y dl mal, ilò él le ćiamp. Se incuntun ma ilò.” Chësc jì ia delà se damana na sort de cosciënza nöia, na cosciënza che se pormët de jì sura i confins dl bëgn y dl mal fora.

 

Al chir sü slefs,

mo ara storj le će.

Ara n’ô nia che al mëtes

süës mans sön so piet.

Por se defëne se tëgnera

la vëta che ê morjela,

mo gnon döta cöcena

bele le dejidêr desmóstrera.

La fancela é sensibla,

dër espert l’amant,

co śogarài mo

le jüch dl amur?

Bele se descürel so piet

stlüt tles mans

sonjins vërć y aji

che madorësc bel plan...

 

Borjëntes sües aundles

se möi sigüdes cuntra so piet,

y les cëies de ëra

sciöche na löna se storj.

Impié da so müs

se damànel tan dî

che ara podarà ćiamò

ascogne la löna te süa gonela.

(Vidyapati)

Secunda pert: "Le dejidêr"

valutaziun
Submitting your vote...
stampè