Home
Comunité

L’arbandonn

 

 

Cör! Tö y iö, insnöt,

le desmentiarunse!

Te desmentiaràs le ćialt che al t’à dè,

Iö desmentiarà la löm!

 

Y dimele, i te prëii,

canche al sarà rové

insciö podarài indô mëte man!

Spàzete! Ajache inćina che te pisimëies

Iö tres me le recordi!

Emily Dickinson

 

Chësta rima é gnüda metüda adöm dala scrituria Emily Dickinson, che à vit ti Stać Unis danter le 1830 y le 1886 y ara nes dij che le cör mëss desmentié, al mëss lascè jì, al mëss se delibré da valch denant che süa patrona pois indô mëte man. Éi, chël che i oressi ves cuntè incö à sambëgn indô da fà cun l’amur, cun chë ërt che i ves à bele portè dant zacotan de iadi.

Chësc iade oressi ves cuntè valch sön l’arbandonn che na porsona mëss vire por ester bona da se scinché completamënter a n’atra. I ùn aldì che i pröms vari dla incuntada dl amur reverda l’atraziun, l’entusiasm, la comuniun y la intimité. Śëgn sunse rovà al arbandonn. I se damanarëis dessigü ći che l’arbandonn à da fà cun l’amur. Tl amur éson pö dagnora adöm cun valgügn y mai dalunc. Ćiodì pa spo avëi debojëgn dl arbandonn por arjunje l’amur?

 

No s’assuiede, no s’assuiede

legremes d’amur che ne mör!

A chi edli che plü ne sa da pité

le monn ti pê öt y zënza corù.

No s’assuiede, no s’assuiede

legremes de n amur desfortuné!

Johann Wolfgang von Goethe

 

Le pinsier che i oressi ves portè dant incö é lié sciöche dit al arbandonn. Ara se trata chilò de na sort n pü particolara dl arbandonn, nia de chëra che an conësc normalmënter. Y cun normalmënter capësci chilò che an le lascia jì, che an s’arlontanëia da valch. Sambëgn unse inće pro l’amur da fà cun n arlontanamënt da valch, cun n lascè jì de valch. Te chësc caje se lasciunse jì completamënter ti brac de n’atra porsona, i s’arbandonun te chisc brac. Y le fat de s’arbandonè, de se dè completamënter a n’atra porsona é la miù maniera che an à por ciafè la dërta pert de se instësc. Y da fà insciö stlujunse n cërtl che se deura pordërt bele tl momënt che i gnun al monn. Canche i jun a chirì nosta anima jomelina, canche i se lasciun ite cun n’atra porsona o canche i orun s’incuntè cun n ater spirit, spo le fajunse ajache i sintiun che al nes manćia valch a nos instësc. Y belavisa nes dij chësc stadium che i podun finalmënter rové a incuntè chë pert de nos che i ne sun zënza nia bogn de aziché. L’arbandonn é porchël le resultat che an arjunj sce an é bogn da ti dì de no al ego da ne se pormëte nia da jì adöm cun valgügn d’atri. L’arbandonn y le nia-atacamënt ti deura insciö la strada a ći che é lié ai miracui, a ći che é lié al suranatural. Chësc ajache i miracui n’esist nia tla porsona singola, mo ma aldefora dl ćiamp conesciü cun les parores de “iö-me-mi”.

Canche i m’arlontanëii da te

le monn pê mort

sciöche n tambürl che ne sona plü.

I scraii to inom ales stëres che ćiara

i ti le lasci ales ares dl vënt.

Les strades vëgn plü pormez debota

öna indolatra, ares tira sö

n mür danter me y te.

Y les löms m’adorbëia i edli

y iö ne po plü te ćiarè tl müs.

Ćiodì mëssi pa te lascè por me ferì

cuntra les spones spizades dla nöt?

Amy Lowell

 

Tröc se fala y mina che le se tachè a n’atra porsona ais da nen fà cun l’amur, mo chësc ti tol a na relaziun döt l’amur. L’atacamënt spliga vigni situaziun cun chëstes domandes: Ći poi pa arjunje? Ći poi pa davagné te chësta situaziun? Chësc impuls al possès vëgn dala tëma y la tëma é le contrar dl amur. Sce al vëgn dit tan bel che l’amur fej sö, spo desdrüj la tëma döt chël che ara incunta por strada. L’atacamënt stlüj dagnora fora, deperpo che l’amur tol ite. L’atacamënt vincolëia, l’amur scinca liberté. L’atacamënt pretënn, l’amur ne pretënn nia, l’amur ne scrî dant nët nia. Le nia-atacamënt é n stadium de liberté che presservëia y che lascia crësce nosc amur por l’ater. L’atacamënt deperpo prô tres da controlè y les porsones che controlëia se tëm tresfora da gnì arbandonades. Chësc nia ma cun la porsona amada, mo inće da dötes les atres porsones che ares à incëria. Ares se tëm de messëi vire completamënter tla surité y chësc fej crësce tres deplü ćiamò la tëma y de conseguënza inće le bojëgn d’atacamënt.

Sce i se lasciun veramënter jì, sce i s’arbandonun veramënter al’atra porsona, spo ne sintiunse nia le bojëgn de controlè, de sarè ite, de baié sö valgügn, de oblié, de manipolè, de sburlé la porsona amada a fà valch, de perié o de inzafotè. I savun da nes conzede y te chësta conzesciun inviunse l’amur da gnì ite te nosta vita y da fà miracui. Tl stadium dl arbandonn y dl nia-atacamënt mostra i amanć n valgönes carateristiches dër tipiches de chësc momënt: ai refodëia por ejëmpl de ti jì do ai impulsc de sënn y de tëma, ai confidëia che l’univers é da süa pert, ai conzepësc sü dejiders tl plü sot dl cör y tol pert a süa realisaziun da so iö plü alt infora, ai arata de se bastè a d’ëi instësc insciö sciöche ai é, ai lascia tó pert i atri cun fà morjel y fin a so amur, ai mët te vigni aziun döta süa energia d’amur, ai zidla la pesc dl chît interiur, ai capësc che nia ne va pordü y che döt cant se trasformëia madër. La componënta dla vita passa da n livel al ater zënza compromëte la balanza perfeta dla vita.

Sce n pêr se damana co che al po fà da rënde süa relaziun “plü spirituala”, spo fóssel propi chësc chël che ai podess imparè da zidlé. L’arbandonn é cotan plü dlungia la santité de chël che i ne minunse. Al é sciöche sce al ne foss degöna separaziun danter chisc dui livì. Al foss indere plütosc da se fistidié por le fat che la spiritualité ozidentala à despartì tan dassënn chëstes döes perts y à insciö fat fora di amanć y di sanć döes perts despartides dl rëgn dla umanité. Chi che é tan fortunà da ti jì do ala sëmena dl amur inćina che ai röia al arbandonn, chi à capì che chësta despartiziun é falada y de dann por l’amur instës. S’arbandonè a n’atra porsona ô dì s’arbandonè al spirit, ajache sce an se dà ma sciöche porsona a n’atra porsona arjùnjon sciöche resultat na sort de stlavitù danter döes personalitês, danter dui ego. Mo sce an s’arbandonëia tl ćiamp dla intimité, te chël ćiamp olache an conësc döt y olache an azetëia inće döt, ailò ne n’él degöna stlavité danter l’un y l’ater. An se scinca ala pert plü sota dla esistënza, che vëgn por le plü definida inće sciöche “iö”. N re y na regina â n iade fat na discusciun sön l’amur ideal, y l’om ti à dit ala fomena: “recôrdete che te ne m’ôs nia bun a mé, tö t’ôs bun por amur dl iö. Tö ne fejes nia por mè, tö fejes döt por amur dl iö.” Te chësc spirit é l’arbandonn ti brac de n ater l’at plü egoistich che an pois fà; mo le socrët é chël che nosc iö y chël dla porsona amada va adöm, al é döes perts dla medema medaia. Y canche an arjunj chësc stadium spo arjunjon öna dles perts plü sotes dla porsona amada. Sce l’atra porsona ne n’é nia inće ëra arjignada da se lascè ite a chësc livel, spo pora dër se sperde y se temëi y de conseguënza inće s’un sciampè.

 

Sce tö me cherdàsses

oh sce tö me cherdàsses!

Iö lasciass döt,

döt sciurassi demez:

i catalogs, i pesć,

le ble dl ozeann sön les chertes,

düć i dis y les nöts,

i vedli telegrams

y n amur.

Tö, che te n’es nia l’amur,

sce tö me cherdàsses!

Y ćiamò n iade aspeti tüa usc:

dai telescops,

o da na stëra,

tres i spidli, dai tunì,

dai agn baresć

podaràra gnì. Mo i ne sa nia da olâ.

Ajache sce tö me chërdes

- sce te me cherdàsses, scê, sce tö me cherdàsses! –

saràl n miraco

che i ne conësci y che i ne podarà odëi.

Y mai da chisc slefs che i te baji,

mai

dala usc che dij: “No t’un jì”.

Pedro Salinas

Cuinta pert: "L´arbandonn"

valutaziun
Submitting your vote...
stampè