Home
Comunité

La pasciun

 

I ti ô bun ala belëza dala cira, tües cëies arbassades

olache al pê che al passes les ambries;

y chi edli tan fosc che tan de pinsiers à cherdè

che propi n’é scürs.

 

I edli che se vëgn, cun tü ćiavëis,

cun tües tlines tan doblioses,

chi edli che me dij cun dejidêr: sce t’ôs,

tö che t’es amant dla musa plastica,

 

nodrì la speranza che te tè unse descedè

y vigni saù che te scinca plajëi,

t’odaràs sciöche al é vëi, do l’avëi ćiarćé

dal omberciun inćina al sentan;

 

sön dui granì plëgns tö leries te ciafaràs

döes medaies de brom,

y sot n vënter plat, de lüch, depënt

sciöche al à la pel n dër capaze

 

n pëi tan rich che po paridlé

cun chi gran ćiavëis

tan aricià y morjì, che por densité é sciöche tö

O nöt zënza stëres, o nöt tan scöra.

Charles Baudelaires

 

 

I à davert le discurs cun na rima dl poet franzesc Charles Baudelaire. Ara se trata pro chësc autur de un di plü conesciüs poeć dla rebeliun. Al à vit dal 1821 al 1867. Süa vita ê caraterisada dala nia regola, dal vire saurì y plëgn de pasciun. Y chilò rovunse inće pro la parora-tle de chësc test: la pasciun. Chësta parora, sciöche porater dötes cantes, à döes perts: na bela y na burta. Ponsun ma por ejëmpl ala pasciun de Gejù Crist che nes fej recordè valch de burt, valch de pesoch, valch de dolorus. Mo i podun inće ponsè ala pasciun de dui inamorà. Y chësc cheder descëda dessigü ite te nos valch de bel, valch de lisier, valch de ligherzin. Chësta ultima é inće la sort de pasciun che i oressi ves portè dant chilò. Sön mia sëmena che me descür l’ert dl amur ài inćina ćiamò incuntè l’atraziun, l’entusiasm, la intimité, la comuniun y l’arbandonn. Y śëgn finalmënter röii pro la pasciun. La pasciun che an vir fora te na relaziun d’amur é n pü le spidl dla pasciun che an à daite, le spidl dla pasciun che an vir vigni dé. Vigni dé, canche i se descedun inćina canche i ne jun indô a dormì, unse la poscibilité de odëi y de valuté sce i la viun bëgn fora chësta pasciun, sce i sun bëgn bogn de la zidlé te vigni momënt y sce i ti dun bëgn assà da mangé.

 

I ô bun y i prô sënn. Y tö forsc

te me damanes spordü: va pa chësc?

I ne le sa nia, mo śëgn sënti

chësc te mè, y i trëmori.

Catull

 

 

La realté plü alta, plü sota pon vire fora tl momënt che an va adöm, ël y ëra, tla pert plü ascognüda de nosc ester. Pasciun por la vita y pasciun tl amur é la medema cossa. Chësc ajache la vita é te süa essënza, amur. Rumi, n poet persian che à vit dal 1207 al 1273 à dit che la cossa plü importanta tla vita é le fat de deventè n amant apascionè. Sce an é stà n amant apascionè tla vita, spo saràn n amant inće do la mort, an sarà n amant te fossa, n amant le dé dla ressureziun, n amant te paraîsc, n amant por dagnora. Mo sce an n’é nia stà n amant apascionè en vita, spo n’àn nia bria de ponsè che la vita ais albü na valüta. Le dé dl iudize ne gnarà chësta vita porchël nia tuta en conscidraziun. Mo la pasciun é valch d’ater co le dejidêr fisich do n’atra porsona. Ara ne va nia adöm cun chësc. La pasciun é n podëi autentich. N podëi che cheriëia döt chël che an ô. Chësc podëi ispirëia la porsona instëssa y la porsona amada a realisé ći che vëgn aratè imposcibl. Al é na forza che é bona de spostè crëps intiers. Le mistêr dla pasciun é che inće sce ara é completamënter dalunc dal material y dër sogetiva, chël ô dì che vignun la vir fora te süa maniera, porchël pora impò concuisté le monn material y influenzè ći che é ogetif. I podésson feter dì che a chësta maniera se trasformëia le monn tla vijiun che la porsona che vir fora la pasciun à ite te ëra.

 

N baje é na bisca che t’à dè na morta

al é sciöche le vënt che sön l’erpa ćianta

inće i scioldi po l’avëi cumprè.

Tüa purëza falza ne m’incantëia nia.

 

Tö no me lascè alsavëi ći che al é stè:

che l’amur mantëgnes so socrët.

Mo ći impôrtel pa! Mi vin àste boiü

y i ô döta te bajè ia por tera!

Mihai Beniuc

 

 

Tla tradiziun vedica, che foss tan co la vedla tradiziun indiana, vëgn l’univers intier odü sciöche na ćiantia de pasciun. Al é le bal cosmich de Shiva, che foss tan co la energia maschila dla creaziun, y shakti, che é la energia feminila dla creaziun. Te chësc bal s’incunta chëstes döes forzes y se completëia. La pasciun umana vëgn tizada, scialdada y mantignida via da chëstes döes energies dër dër vedles de ël y ëra, chësc te süa aziun, te so fà da vignidé. Por che an pois sintì la pasciun val debojëgn de valch: chëstes döes energies, che ala fin fin é döes energies che bat öna cuntra l’atra mëss jì adöm, ares mëss se dlighé. Chësc porta l’individuum ala armonia cun süa anima y dlega les perts che se combat, sciöche le perde y le davagné, che é dui aspeć che se respidlëia un tl ater te süa plenëza. Le medem vel inće por l’atraziun y la repulsciun. Le chît y l’ativité devënta la sóra dinamica, la ispiraziun y la espiraziun dl Cherié. Inće la creaziun y la desdruziun dlega te chësc bal, scebëgn che ares vais trames debojëgn por arjunje chël medem fin por n svilup costant de de nöies formes de vita. An mina pa bëgn dagnora che la desdruziun sides valch de burt, valch de negatif, mo sce al ne gniss nia desdrüt, spo ne podess le nü nia gnì a löm, al n’ess insciö degöna poscibilité por se lascè odëi.

 

T’es chilò! Tö, fora de nia y te me sprigores sbaufè

deperpo che le dejidêr me mangia sö y la idea

che i me tignî sö de tè, śëgn la mënt fej ia.

Y i trëmori, y mia vëia scassa te mi piet,

y l’anima sota te na sfënta d’amur.

Mia tera, i sun pordü: tëgneme pormez a to piet, y salveme.

Macedonio

 

 

Zënza messëi por forza adorè parores tutes fora dla mitologia podésson ponsè al univers sciöche a valch che laora te chësta maniera, chël ô dì che al prô da portè adöm te vigni momënt les döes forzes che s’oponn öna cun l’atra. Y chëstes forzes vëgn fora dla creaziun. Vire tla plëna pasciun dà insciö la poscibilité de ti orëi bun ala mort, che é ala fin di cunć l’atra pert dl gnì al monn. Vire tla plëna pasciun dà la poscibilité de se sintì tl medem momënt sides ël co ëra, ajache vignun de nos à trames chëstes perts ite te ël.

Tla tradiziun indiana vëgnel desfarenzié danter cin forzes tipicamënter da ël y cin forzes tipicamënter da ëra. Chëres da ël é: la creaziun, la proteziun, la desdruziun, l’ascogna y le lascè alsavëi. Deperpo che chëres da ëra é: la consapevolëza pura, la beatitudina, la intenziun pura, le savëi pur y le podëi dla aziun pura. Por se mantignì vi cheriëia le spirit tresfora valch: al dà proteziun, al desdrüj, al ascogn na cossa y nen descür n’atra. Chëstes é ativitês che va assolutamënter debojëgn, sce öna de ëres gniss a manćé spo ne podess la vita nia esiste. I podun porchël dì che la pasciun é metüda adöm dal mantignì vies dötes diesc chëstes energies divines. Deperpo che i jun inant sön la sëmena dla vita messunse tres indô se damanè: ći sunsi pa tl laûr de cherié? Ći sunsi pa tl laûr de desdrüje? De ći usanzes o dependënzes mëssi pa me delibré, por me renovè? Ći ôi pa revelè sön mies intenziuns a chi che me sta dlungia? Co poi pa ciafè plü saurì le spirit ascognü ite te mè?

Sce i tirun adöm spo podunse dì che la pasciun é la fujiun dles forzes maschiles y chëres feminiles presëntes te nos. Pasciun tla vita y pasciun tl amur mantëgn vi le füch dla esistënza y stimolëia le nasce dla creaziun.

 

Co é pa nasciü l’amur? Al ê da d’altonn.

Madü le monn

i ne t’aspetâ nia ćiamò. Y t’es gnü

contënt, ligherzin, sciampè al tëmp

induliënt. Y i t’à ćiarè. Oh tan che te me parôs

ćiamò bel! Y vi tl sorì, a spidl

dla löna jona che sciampâ

tla sëra, y dala cira, te chël florì indorè; sciöche tö

che dal bröm gnôs fora, zënza n baje

mo cun la boćia impiada

bele despaziënt d’amur.

Vicente Aleixandre

Sesta pert: "La pasciun"

valutaziun
Submitting your vote...
stampè