Home
Comunité

La estasa

 

No me fà ćiamò jì derevers a mé

i sun jü tan injö

te tè. Y i sun tan esaltè

- felizité – de tè.

 

Le monn é mort. Cun so lominus

le cil ćianta

sura rüs de stëres. Döta na musiga

m’implësc le cör.

 

Y le popul salvare de mi sanch

purifiché tl plü sot

ćianta aleluia!

Gottfried Benn

 

Do avëi fat n iade lunch fora por la sëmena intorta dl amur, adöm cun les parores leterares de n gröm d’auturs conesciüs y manco, sunse finalmënter rovà al ultim scalin che i ùn da varié por arjunje le paraîsc. I sun pià ia cun nosc iade do che i ân perzepì chë forza che i sintîn nes trà pormez n’atra porsona, i sun jüs inant cun l’entusiasm che nes à portè a ćiantè la belëza y döt ći che la porsona amada â da nes mostrè. I ùn partì impara ći che i ân da partì, i s’un lascè ite te n discurs de intimité, i ùn lascè jì y i ùn vit fora nosta pasciun. Śëgn finalmënter sunse rovà söinsom de nosc tru y i podun nes conzede chël momënt che la leteratöra definësc por le plü sciöche estasa. La estasa. Nes ëise mai damanè ći che chësta parora ô dì pordërt? I conesciun la sensaziun che an prô, mo ći antervëgnel pa avisa te chësc momënt tan magich? Ći ôl pa ester por la arjunje?

 

Tö t’ôs savëi, o Lesbia, tan de basc

che al ô ester por me pascentè.

Tanć che al é granì de saurun

a Cirene florënta de spalmes, danter l’ara

de Iovis inflamè, o tantes che les stëres é

che sta a ti ćiarè - canche la nöt é plü chîta -

ai amurs de n momënt dles porsones:

tö mësses cun tan de basc me bajè

che to mat Catul pois se pascentè

tanć che n invidius ne pois nia i cumpedè

y gnanca maledì cun la lënga taiada.

Catull

 

La estasa é nosc stadium originar. Al é da ilò che i gnun, al é l’Urt de Eden, chël ô dì chël stadium de grazia y de ligrëza olache i podarun n dé indô s’un jì derevers. I ùn odü ćiügn che é i vari che na porsona mëss vire fora por podëi arjunje chë unité che ara chir dal momënt da canche ara vëgn al monn. La estasa é śëgn le stadium final de chësta intimité cun le spirit y ara vëgn fora dl amur. Ara nasc propi da chësc. Te chësc stadium ne n’é la esuberanza, la ligrëza, le plajëi y l’ademplimënt nia d’ater co ambries dl real, de chëres che la estasa rapresentëia la vibraziun prinzipala, chë vibraziun che é indlunch laìte tl monn y che la natöra fej de döt por podëi manifestè tla dërta maniera.

Canche i rovun a chësc livel ne podunse nia baié de n “iö superiur” y de n “iö inferiur”. Chilò n’esìstel nia plü chësta desfarënzia. Tla estasa antervëgnel na fujiun tan completa, tan sterscia, che l’ego individual va adöm cun l’ego cosmich y an se rënd cunt te na maniera dër spontana che “iö sun chël” y “tö es chël”, che “döt chësc é chël” y “chël é ma”.

Chëstes parores à na gran importanza y al va debojëgn da les capì indortöra. Iö y tö sun la medema cossa, intrami fajunse pert dla medema medaia y i s’ùn incuntè avisa te chël punt olache i sun te chësc momënt. Chësc y chël é inće indô la medema cossa, inće chëstes é indô les döes perts dla medema medaia. La sóra cossa de chëra che i podun ester sigüsc é chëra che i sun, che i esistiun y che i viun avisa te chësc momënt y te chësta vibraziun. Te chësc stadium val adöm l’amur personal cun l’amur universal, l’amur uman cun l’amur divin. Chësc por deventè l’amur plü pur che al esistes, zënza condiziuns y che ti portëgn al elemënt che componn la pert plü pura dla natöra umana.

 

Oh l’inozënt che iö adorëii

cun döt mi cör somian

che cun la felizité spauia ćiamò

vais adöm le plajëi plü ardënt.

 

Al sides tosc le momënt, o mia inozënta,

che al tomes finalmëter te mies mans lëdies

chë armadöra oramai zënza forza

de to guant; de tüa blanćiaria;

 

y che al slomines tla löm ćialda dla lincerna

che nes é stada dlungia la pröma nöt

chël corp inozënt sön chël che al vëgn stampè,

impizé de speranza, le dejidêr;

 

y che al brüjes tla nöt de noza,

sot mi basc zënza confins,

tüa ćern che denant verginala

finalmënter devënta da noza.

Paul Verlaine

 

Le stadium divin dla estasa é metü adöm da trëi componëntes: la estasa fisica, le mît y la estasa spirituala. La estasa fisica vëgn fora dl monn di sënsc y i l’arjunjun canche i sun bogn de vire le momënt y canche nüsc sënsc é bogn da tó sö vigni picia sfumadöra, bel anfat sce ara reverda le pié ite, le sonn, l’odëi, la saù o le tof. Canche i metun dër averda a vigni aspet, a vigni saù dla vita, a döt l’amur che se presënta te nosc ester, ailò devënta nosta vita sensuala y i metun man da se rënde cunt dl fat che Dî à cherié n univers apontin sensual, ludich, recreatif y döt chësc cun la intenziun de pascentè nosc spirit. Nosc plajëi vëgn a se le dè da pié ite y dal gnì pià ite, dal lascè jö bel morjel nüsc edli sön la belëza dl corp y dl monn fisich, dal se sintì nodris te vigni pert de nosc ester. Tres i sënsc ciafunse le tru che nes condüj plü pormez a Dî.

La secunda componënta reverda – sciöche dit – le mît o archetip. Tla perzeziun normala tolunse sö le monn te na maniera nia-mitica. Mo chilò é nosta natöra estatica ćiariada da de vigni sort de fistidi y de crüzi da vigni dé. La dërta realté indere é chëra che é iadelà da döt chësc sotissura, iadelà da nostes ativitês da vigni dé. Nostes dërtes motivaziuns, chëres che vëgn fora dla pert plü ascognüda de nosc ester à süa sënta tl monn mitich. Ite te nos él dîs y dees primordiai, chël ô dì che va derevers a raîsc dër dër sotes. Chësta pert de nos sa zënza savëi, avisa insciö sciöche i ti stimun a nüsc impulsc mitics zënza i trasportè al livel cosciënt. Canche al vëgn cherié operes demorvëia, canche al vëgn fat valch tan de bel che an ne se l’ess mai aspetè, sciöche por ejëmpl canche al vëgn fat dër na bela opera d’ert, na catedrala, o canche al vëgn fat inće sciënza, avisa ilò ti pormetunse ai dîs y ales dees primordiales che é ite te nos da se manifestè, da gnì a löm y da se lascè odëi. Canche i combatun por avëi suzès te de gran aziuns, ilò tolunse pert al iade erotich insciö sciöche i argonauć che chir la tëra d’or. Le fat de arpizé l’Everest pëia ia dala medema ambiziun, chël ô dì l’arjunje la ćiasa di dîs, insciö sciöche Icaro é jorè cuntra le sorëdl. Sce i orun adorè parores mitologiches, spo podunse dì che al é le iade sacher tl monn sot tera ite.

Tla leteratöra ciafunse n gröm de spligaziuns de chësc fat. Ponsun ma por ejëmpl ala storia de Orfeo che chir süa fomena danter les ambries dl Ade, che ê tan co le rëgn di morć. Canche i pordun le contat cun le mît pordunse nosta richëza spirituala y i tomun tla banalité.

La terza componënta reverda la estasa spirituala. Chësta é la incuntada müs a müs cun le spirit, cun dî. Chësta componënta tol ite te ëra sides la estasa fisica co la estasa mitica, mo ara mëss pié ia dala devoziun che na porsona à te süa inrescida.

Sce i tirun adöm chël che i à dit inćina chilò, spo podunse dì che la estasa é la energia plü sota che i sintiun, al é la pröma energia che i ùn ite te nos. Por la sintì messunse sodesfà nostes esigënzes fisiches, sensuales, mitiches y spirituales. Y te nosc iade derevers podunse dì adöm cun Salomon:

 

Tö deures sö y te spalanchëies mi cör.

Te m’às implì d’amur.

T’as trasportè to spirit ite tl mi.

I te conësci avisa insciö sciöche i conësci me instëssa.

Mi edli é ilominà da to tarlì.

Mies orëdles se god i sonns de tüa musiga.

Mi nês s’à implì de to bun tof.

Mi müs é bagné da tüa rosada.

T’às fat nöies döes les cosses.

Te m’às mostrè döt te n tarlì denant nia ćiamò conesciü.

Te m’às fat conësce la completëza perfeta.

Te m’às trasformè te n paraîsc.

Setima pert: "La estasa"

valutaziun
Submitting your vote...
stampè